Het thema van Open Monumentendag 2026 luidt ‘In goede handen’ en staat in het teken van de mensen en praktijken die zorg dragen voor ons erfgoed. In haar bijna negentigjarige bestaan is het gebouw van Rataplan door vele handen gegaan: het was achtereenvolgens een gildenhuis, een biljartclub en een speelzaal. Maar Rataplan zoals we het vandaag kennen, had nooit kunnen bestaan zonder de helpende handen van onze vrijwilligers. Met veel trots neemt Rataplan deel aan Open Monumentendag 2026, als eerbetoon aan het gedreven werk en de toewijding van zijn vrijwilligers.
In goede handen Het gebouw in de Wijnegemstraat 27 is vandaag letterlijk én figuurlijk in goede handen. Bij muziekhuis Rataplan nemen vrijwilligers een sleutelrol op: achter de bar, in de keuken, aan het onthaal, bij administratie of affichage, zichtbaar of achter de schermen. Iedereen zet zijn talent in om het huis draaiende te houden. Ook voedselatelier De Kompaan heeft hier haar vaste stek. Met voedsel als verbindende kracht brengen vrijwilligers en buurtbewoners mensen samen om te koken, te bakken, te tuinieren en te delen.
Dankzij het engagement van beide organisaties is dit huis niet alleen een plek om te werken of te genieten, maar vooral een plek van ontmoeting.
Een huis voor de buurt Het gebouw kent een lange geschiedenis als gemeenschapsplek. In 1939 liet de pastoor van de Sint-Annakerk in de Goedendagstraat vier woningen slopen om plaats te maken voor een gildenhuis met schouwspelzaal in de nabijgelegen Wijnegemstraat. Architect Joseph Louis Stynen tekende de plannen voor dit art-decogebouw, dat fungeerde als parochiehuis en ontmoetingscentrum.
Vergaderingen, toneelvoorstellingen, vorming, repetities en feesten vonden hier hun plek. Ook de biljartclub H.Anna was van bij het begin nauw met het gebouw verbonden. Zelfs tijdens de Tweede Wereldoorlog bood het gebouw bescherming: buurtbewoners schuilden er in de kelder tijdens bombardementen. Archiefbeeld
Van parochiehuis tot culturele ontmoetingsplek
Doorheen de jaren veranderde het gebruik mee met de tijd. Naast parochiale activiteiten vonden ook talloze verenigingen hier onderdak: van jeugdbewegingen en amateurtoneel tot turnclubs, biljart- en pingpongverenigingen. In de jaren 1990 werd de bibliotheek omgevormd tot feestzaal.
In 1997 kreeg de voormalige parochiale theaterzaal een nieuwe toekomst als laagdrempelige werk- en speelplek voor een nieuwe generatie makers. Zo ontstond Rataplan, vandaag al bijna dertig jaar een cultureel ankerpunt in Borgerhout. Het gebouw huisvest nu een muziekhuis en een deelkeuken waar, muziek – met een sterke jazzwerking –, een broedplaats voor vernieuwende makers, een buurtkeuken en stadsgerichte initiatieven samenkomen. Net als vroeger staat het pand opnieuw in dienst van ontmoeting, gedragen door mensen die geloven in de kracht van samenkomen, experiment en engagement.
Ga op ontdekking door het gebouw van Rataplan & De Kompaan. Gluur binnen in de backstage, ontdek de verhalen uit de (artiesten)keuken of wandel over de scène van het theater. Vrijwilligers die de plek betekenis geven, vertellen over de verschillende functies en ruimtes in huis. Zij nemen je mee in verhalen uit het prille begin (1939) tot nu. Er zijn drie tijdsloten om je in te schrijven.
Geluidskunstenaar Alec De Bruyn ving de typische klanken van deze plek, aan de hand van zijn geluidsinstallaties voel je het bruisende leven van muziekhuis Rataplan en voedselatelier De Kompaan. Deze zullen ook tijdens de rondleidingen te horen zijn.
